Mô hình công ty mẹ – công ty con thường được sử dụng để tổ chức các doanh nghiệp có quan hệ sở hữu, đầu tư và kiểm soát lẫn nhau. Tuy nhiên, việc công ty mẹ nắm quyền chi phối công ty con không có nghĩa hai doanh nghiệp là một pháp nhân. Vậy công ty mẹ và công ty con có tư cách pháp nhân độc lập không, và trách nhiệm của mỗi bên được xác định như thế nào?
Công ty mẹ và công ty con có tư cách pháp nhân độc lập không?
Có. Về nguyên tắc, công ty mẹ và công ty con là hai doanh nghiệp độc lập về mặt pháp lý, nếu mỗi công ty được thành lập và hoạt động với tư cách một pháp nhân theo quy định pháp luật.
Theo Điều 195 Luật Doanh nghiệp 2020, nhóm công ty mẹ – công ty con được hình thành khi một công ty sở hữu trên 50% vốn điều lệ hoặc tổng số cổ phần phổ thông của một công ty khác, hoặc có quyền trực tiếp hoặc gián tiếp quyết định việc bổ nhiệm đa số hoặc toàn bộ thành viên Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc của công ty đó, hoặc có quyền quyết định việc sửa đổi, bổ sung Điều lệ của công ty đó.
Điểm quan trọng là công ty con vẫn có tài sản, quyền và nghĩa vụ riêng, không trở thành một bộ phận phụ thuộc của công ty mẹ.
Vì sao công ty mẹ và công ty con vẫn là hai pháp nhân độc lập?
Mặc dù công ty mẹ có quyền chi phối công ty con thông qua việc sở hữu vốn hoặc quyền quản lý, hai công ty vẫn có sự độc lập nhất định.
Có tài sản riêng
Tài sản của công ty mẹ và công ty con được xác định riêng.
Công ty mẹ không đương nhiên có quyền sử dụng tài sản của công ty con như tài sản của chính mình. Ngược lại, tài sản của công ty mẹ cũng không mặc nhiên trở thành tài sản của công ty con.
Có bộ máy quản lý riêng
Công ty con được tổ chức và quản lý theo loại hình doanh nghiệp mà mình đăng ký, chẳng hạn công ty TNHH hoặc công ty cổ phần.
Do đó, công ty con có người đại diện theo pháp luật, cơ cấu quản lý và Điều lệ riêng.
Tự chịu trách nhiệm về nghĩa vụ của mình
Công ty con phải tự chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản của mình theo quy định pháp luật.
Việc công ty mẹ sở hữu phần vốn chi phối không đồng nghĩa công ty mẹ phải trả toàn bộ khoản nợ của công ty con.
Công ty mẹ có phải chịu trách nhiệm thay công ty con không?
Không phải trong mọi trường hợp.
Theo khoản 4 Điều 195 Luật Doanh nghiệp 2020, về nguyên tắc, công ty mẹ thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình với tư cách là chủ sở hữu, thành viên hoặc cổ đông tại công ty con theo quy định pháp luật.
Công ty mẹ chỉ phải chịu trách nhiệm trong những trường hợp pháp luật quy định, đặc biệt khi có hành vi can thiệp, ép buộc công ty con thực hiện hoạt động kinh doanh trái với thông lệ kinh doanh bình thường hoặc không vì lợi ích của công ty con mà gây thiệt hại.
- Trường hợp công ty mẹ can thiệp làm thiệt hại công ty con
Nếu công ty mẹ buộc công ty con thực hiện những giao dịch hoặc hoạt động không phù hợp, gây thiệt hại cho công ty con thì công ty mẹ có thể phải chịu trách nhiệm theo quy định của pháp luật.
Ví dụ:
- Buộc công ty con ký hợp đồng bất lợi;
- Ép công ty con chuyển tài sản cho công ty mẹ hoặc công ty khác;
- Điều chuyển lợi nhuận hoặc hoạt động kinh doanh gây thiệt hại;
- Buộc công ty con cung cấp khoản vay với điều kiện không hợp lý.
Trong những trường hợp này, trách nhiệm của công ty mẹ có thể phát sinh không chỉ đối với công ty con mà còn đối với chủ nợ hoặc bên liên quan theo quy định.
>>> Liên hệ ngay với chúng tôi để được tư vấn chuyên sâu và tối ưu quy trình của bạn!
Công ty mẹ có được quyết định mọi hoạt động của công ty con không?
Không.
Công ty mẹ có quyền chi phối ở mức độ nhất định thông qua quyền sở hữu vốn, quyền biểu quyết hoặc quyền bổ nhiệm nhân sự. Tuy nhiên, quyền chi phối này không đồng nghĩa với việc công ty mẹ được tự ý thực hiện mọi hoạt động thay công ty con.
Công ty con vẫn phải tự mình:
- Ký kết hợp đồng;
- Quản lý tài sản;
- Thực hiện nghĩa vụ thuế;
- Quản lý người lao động;
- Thực hiện nghĩa vụ với chủ nợ;
- Chịu trách nhiệm về hoạt động kinh doanh.
Do đó, cần phân biệt rõ quyền kiểm soát của công ty mẹ và tư cách pháp lý độc lập của công ty con.
Công ty mẹ có được sử dụng tài sản của công ty con không?
Không được tự ý sử dụng.
Nếu công ty mẹ muốn sử dụng tài sản của công ty con thì phải dựa trên giao dịch hợp pháp giữa hai doanh nghiệp, chẳng hạn hợp đồng mua bán, thuê tài sản, cho vay hoặc các hình thức giao dịch khác phù hợp với pháp luật.
Đặc biệt, các giao dịch giữa công ty mẹ và công ty con có thể thuộc trường hợp giao dịch với người có liên quan, do đó cần tuân thủ quy định về thẩm quyền phê duyệt, công khai và kiểm soát giao dịch theo loại hình doanh nghiệp.
Công ty mẹ và công ty con có phải là một doanh nghiệp không?
Không.
Công ty mẹ và công ty con không phải là một doanh nghiệp duy nhất.
Có thể hiểu đơn giản: Công ty mẹ có quyền chi phối công ty con nhưng công ty mẹ và công ty con vẫn là những chủ thể pháp lý riêng biệt.
Việc nhiều công ty cùng nằm trong một tập đoàn hoặc một nhóm công ty cũng không làm phát sinh một pháp nhân mới mang tên “tập đoàn” nếu pháp luật không có quy định khác.
Công ty con có được ký hợp đồng với công ty mẹ không?
Có.
Công ty mẹ và công ty con có thể thực hiện các giao dịch với nhau nếu đáp ứng điều kiện theo pháp luật.
Ví dụ:
- Công ty mẹ bán hàng cho công ty con;
- Công ty con cung cấp dịch vụ cho công ty mẹ;
- Công ty mẹ cho công ty con vay;
- Hai bên thuê hoặc cho thuê tài sản;
- Chuyển giao công nghệ hoặc quyền sở hữu trí tuệ.
Tuy nhiên, giao dịch cần được thực hiện minh bạch, đúng thẩm quyền và phù hợp với quy định về giao dịch với bên có liên quan.
Công ty mẹ và công ty con có độc lập về tài chính không?
Về nguyên tắc, có sự độc lập về tài chính và tài sản, bởi mỗi doanh nghiệp có tài sản và nghĩa vụ riêng.
Tuy nhiên, do có quan hệ sở hữu, công ty mẹ có thể đầu tư vốn vào công ty con và thực hiện quyền của cổ đông hoặc thành viên tương ứng với phần vốn sở hữu.
Ngoài ra, công ty mẹ còn có thể phải lập báo cáo tài chính hợp nhất theo quy định kế toán nếu thuộc trường hợp phải lập.
Điều này không làm mất đi tư cách pháp nhân độc lập của công ty con.
>>>Quý khách hàng đang băn khoăn về các vấn đề liên quan đến công ty? Hãy kết nối ngay với Dịch vụ Pháp chế để được các chuyên gia hỗ trợ trọn gói, cam kết ra giấy phép đúng hạn.
Những lưu ý quan trọng
Khi xây dựng mô hình công ty mẹ – công ty con, doanh nghiệp nên chú ý:
- Công ty mẹ và công ty con có tư cách pháp lý độc lập nếu đáp ứng điều kiện của pháp luật.
- Mỗi công ty có tài sản và nghĩa vụ tài chính riêng.
- Công ty mẹ không mặc nhiên chịu trách nhiệm thay công ty con.
- Công ty mẹ thực hiện quyền của mình thông qua phần vốn sở hữu và quyền quản trị.
- Không tự ý sử dụng tài sản của công ty con.
- Giao dịch giữa công ty mẹ và công ty con cần tuân thủ quy định về giao dịch với bên có liên quan.
- Công ty mẹ có thể phải chịu trách nhiệm nếu lạm dụng quyền chi phối gây thiệt hại cho công ty con hoặc bên thứ ba theo trường hợp luật định.
Kết luận
Công ty mẹ và công ty con có tư cách pháp nhân độc lập nếu mỗi công ty được thành lập và hoạt động với tư cách một pháp nhân theo quy định pháp luật. Công ty mẹ có quyền chi phối công ty con thông qua sở hữu vốn, quyền biểu quyết hoặc quyền quản lý nhưng không làm mất đi sự độc lập về tài sản, quyền và nghĩa vụ của công ty con.
Đặc biệt, công ty mẹ không phải mặc nhiên chịu trách nhiệm đối với mọi khoản nợ của công ty con. Tuy nhiên, nếu công ty mẹ lạm dụng quyền chi phối, can thiệp gây thiệt hại thì có thể phải chịu trách nhiệm theo Điều 195 Luật Doanh nghiệp 2020.
