Việc sử dụng sở hữu trí tuệ làm tài sản thế chấp hiện nay đang dần trở nên phổ biến hơn. Trong bối cảnh doanh nghiệp ngày càng chú trọng khai thác tài sản vô hình, việc sử dụng quyền sở hữu trí tuệ (SHTT) như nhãn hiệu, sáng chế, quyền tác giả để làm tài sản thế chấp đang trở thành xu hướng phổ biến. Tuy nhiên, đây cũng là một trong những loại tài sản tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nhất nếu không được định giá, đăng ký và kiểm soát đúng quy định.
Trên thực tế, không ít doanh nghiệp gặp khó khăn khi xử lý tài sản bảo đảm là SHTT do tranh chấp quyền sở hữu, không đủ điều kiện thế chấp hoặc không thể xử lý khi phát sinh nghĩa vụ.
Vậy rủi ro khi dùng SHTT làm tài sản thế chấp là gì? Giải pháp pháp lý nào giúp hạn chế rủi ro?
>>> Đăng ký tư vấn ngay để được rà soát tính pháp lý của tài sản SHTT trước khi thế chấp.
Căn cứ pháp lý về việc dùng SHTT làm tài sản thế chấp
Việc sử dụng quyền SHTT làm tài sản bảo đảm được điều chỉnh bởi các văn bản sau:
- Bộ luật Dân sự 2015
- Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi bổ sung 2025
- Nghị định 21/2021/NĐ-CP về bảo đảm thực hiện nghĩa vụ
Quyền SHTT có được dùng làm tài sản thế chấp không?
Theo Điều 105 Bộ luật Dân sự 2015, tài sản bao gồm cả tài sản vô hình và quyền tài sản. Điều này đồng nghĩa với việc quyền SHTT hoàn toàn có thể được sử dụng làm tài sản bảo đảm.
Bên cạnh đó, Điều 295 Bộ luật Dân sự 2015 quy định tài sản bảo đảm phải thuộc quyền sở hữu hợp pháp của bên bảo đảm và có thể xác định được. Đây là điều kiện quan trọng khi sử dụng SHTT – vốn là tài sản vô hình.
>>> Đặt lịch tư vấn để được xác định tài sản SHTT của bạn có đủ điều kiện thế chấp hay không.
Các loại quyền SHTT có thể dùng làm tài sản thế chấp
Không phải mọi quyền SHTT đều có thể thế chấp. Trên thực tế, chỉ những quyền có khả năng định giá và chuyển giao mới phù hợp.
Nhãn hiệu (trademark)
Nhãn hiệu đã được cấp văn bằng bảo hộ là loại tài sản phổ biến nhất được sử dụng để thế chấp. Giá trị của nhãn hiệu phụ thuộc vào mức độ nhận diện và khả năng khai thác thương mại.
Tuy nhiên, nếu nhãn hiệu chưa được đăng ký hoặc đang tranh chấp, việc thế chấp có thể bị vô hiệu.
Sáng chế, kiểu dáng công nghiệp
Đây là nhóm tài sản có giá trị cao, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ. Tuy nhiên, việc định giá sáng chế thường phức tạp do phụ thuộc vào khả năng thương mại hóa.
Nếu không có cơ sở định giá rõ ràng, ngân hàng hoặc bên nhận bảo đảm thường từ chối nhận thế chấp.
Quyền tác giả và quyền liên quan
Các quyền như phần mềm, tác phẩm, nội dung số cũng có thể dùng làm tài sản bảo đảm. Tuy nhiên, việc chứng minh quyền sở hữu và phạm vi quyền là yếu tố then chốt.
Trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp sử dụng tài sản nhưng không phải là chủ sở hữu hợp pháp, dẫn đến rủi ro pháp lý nghiêm trọng.
Rủi ro khi dùng SHTT làm tài sản thế chấp
Rủi ro về xác lập quyền sở hữu
Một trong những rủi ro lớn nhất là tài sản SHTT chưa được xác lập quyền đầy đủ theo quy định pháp luật. Ví dụ, nhãn hiệu chưa được cấp văn bằng bảo hộ hoặc quyền tác giả chưa được chứng minh rõ ràng.
Khi đó, hợp đồng thế chấp có thể bị vô hiệu do tài sản không đủ điều kiện pháp lý, dẫn đến tranh chấp giữa các bên.
Rủi ro về định giá tài sản
Khác với tài sản hữu hình, giá trị của SHTT phụ thuộc vào yếu tố thị trường, khả năng khai thác và uy tín thương hiệu. Điều này khiến việc định giá thường mang tính chủ quan và dễ xảy ra chênh lệch.
Nếu định giá không chính xác, bên nhận bảo đảm có thể không thu hồi đủ giá trị khi xử lý tài sản.
Rủi ro về đăng ký giao dịch bảo đảm
Theo Nghị định 21/2021/NĐ-CP, một số giao dịch bảo đảm phải đăng ký để có hiệu lực đối kháng với bên thứ ba. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp bỏ qua bước này.
Hệ quả là khi phát sinh tranh chấp, quyền ưu tiên thanh toán có thể không được công nhận.
Rủi ro khi xử lý tài sản bảo đảm
Việc xử lý tài sản SHTT khi bên vay vi phạm nghĩa vụ là rất phức tạp. Khác với tài sản hữu hình, SHTT cần được chuyển giao quyền, định giá lại và tìm bên nhận chuyển nhượng.
Trong thực tế, nhiều tài sản SHTT không thể bán được hoặc mất giá nhanh chóng khi doanh nghiệp ngừng hoạt động.
Rủi ro tranh chấp quyền SHTT
Nếu tài sản đang có tranh chấp hoặc bị khiếu nại về quyền sở hữu, việc thế chấp sẽ tiềm ẩn nguy cơ bị vô hiệu hoặc bị bên thứ ba yêu cầu hủy bỏ.
Theo kinh nghiệm tư vấn của Luật sư Đặng Quý Tiên, nhiều doanh nghiệp chỉ phát hiện tranh chấp SHTT khi đã ký hợp đồng thế chấp, dẫn đến rủi ro pháp lý rất lớn.
Giải pháp hạn chế rủi ro khi dùng SHTT làm tài sản thế chấp
Xác lập quyền sở hữu đầy đủ trước khi thế chấp
Doanh nghiệp cần đảm bảo tài sản SHTT đã được đăng ký bảo hộ hợp pháp và không có tranh chấp. Đây là điều kiện tiên quyết để giao dịch có hiệu lực.
Định giá tài sản một cách chuyên nghiệp
Nên sử dụng đơn vị thẩm định giá chuyên nghiệp để xác định giá trị tài sản SHTT. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro và tăng độ tin cậy với bên nhận bảo đảm.
Đăng ký giao dịch bảo đảm đúng quy định
Việc đăng ký giao dịch bảo đảm giúp bảo vệ quyền lợi của các bên, đặc biệt là trong trường hợp có tranh chấp với bên thứ ba.
Xây dựng điều khoản hợp đồng chặt chẽ
Hợp đồng thế chấp cần quy định rõ:
- Phạm vi quyền SHTT được thế chấp
- Cách xử lý tài sản khi vi phạm
- Quyền và nghĩa vụ của các bên
Tham vấn pháp lý trước khi giao dịch
Việc tham vấn luật sư giúp doanh nghiệp nhận diện rủi ro ngay từ đầu và xây dựng phương án xử lý phù hợp.
Câu hỏi thường gặp
Nhãn hiệu chưa đăng ký có thế chấp được không?
Không. Nhãn hiệu cần được cấp văn bằng bảo hộ để đảm bảo quyền sở hữu hợp pháp.
Có bắt buộc đăng ký giao dịch bảo đảm không?
Trong nhiều trường hợp, việc đăng ký là cần thiết để đảm bảo hiệu lực đối kháng với bên thứ ba.
Sở hữu trí tuệ có dễ xử lý khi phát sinh nợ xấu không?
Không. Đây là loại tài sản khó xử lý do phụ thuộc vào thị trường và khả năng chuyển nhượng.
Kết luận
Việc sử dụng SHTT làm tài sản thế chấp mang lại nhiều cơ hội nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro pháp lý đáng kể. Doanh nghiệp cần đặc biệt chú trọng đến việc xác lập quyền, định giá và đăng ký giao dịch để đảm bảo an toàn pháp lý.
>>> Đăng ký tư vấn ngay để được hỗ trợ rà soát và triển khai giải pháp thế chấp SHTT hiệu quả, đúng quy định pháp luật.
