Trong ngành công nghiệp giải trí hiện đại, một tác phẩm âm nhạc đến được với công chúng không chỉ cần chất xám của nhạc sĩ mà còn là sự thăng hoa của nghệ sĩ biểu diễn và sự đầu tư của nhà sản xuất. Tuy nhiên, tình trạng vi phạm bản quyền trên các nền tảng số đang khiến nhiều nghệ sĩ mất đi nguồn thu nhập chính đáng.
Vấn đề đặt ra là: Quyền liên quan là gì? Ca sĩ có quyền gì đối với bản thu âm của chính mình và làm sao để phân biệt quyền tác giả và quyền liên quan trong âm nhạc một cách chính xác nhất? Bài viết dưới đây của Dịch vụ pháp chế sẽ giải đáp chi tiết các quy định mới nhất.
Quyền liên quan là gì?
Nhiều người thường đánh đồng tất cả quyền trong âm nhạc là “bản quyền”, nhưng về mặt pháp lý, chúng được chia làm hai nhánh riêng biệt.
- Căn cứ pháp lý: Khoản 3 Điều 4 và Chương IV Luật Sở hữu trí tuệ 2005 (Sửa đổi 2022, 2025).
- Khái niệm: Quyền liên quan là quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng. Đây là quyền dành cho những người “truyền tải” tác phẩm đến công chúng thay vì người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm gốc.
Phân biệt quyền tác giả và quyền liên quan trong âm nhạc
Sự nhầm lẫn giữa hai loại quyền này thường dẫn đến các tranh chấp về phân chia lợi nhuận:
- Quyền tác giả: Thuộc về người sáng tạo ra tác phẩm (Nhạc sĩ viết lời và giai điệu).
- Quyền liên quan: Thuộc về nghệ sĩ biểu diễn (Ca sĩ, nhạc công), nhà sản xuất bản ghi (Studio, công ty giải trí) và tổ chức phát sóng.
Ca sĩ có quyền gì đối với bản thu âm?
Căn cứ Điều 29 và Điều 30 Luật Sở hữu trí tuệ, khi một ca sĩ thực hiện bản thu âm, họ có các quyền sau:
- Quyền nhân thân: Được giới thiệu tên khi biểu diễn, khi phát hành bản ghi âm và bảo vệ sự toàn vẹn của hình tượng biểu diễn.
- Quyền tài sản: Đây là quyền quan trọng nhất, cho phép ca sĩ được nhận thù lao khi bản thu âm được sử dụng để:
- Phát sóng hoặc truyền đạt đến công chúng.
- Phân phối, cho thuê bản gốc hoặc bản sao bản ghi.
- Sử dụng trong các video clip, quảng cáo hoặc nhạc nền tại các tụ điểm kinh doanh.
Luật sư Đặng Quý Tiên chia sẻ: “Rất nhiều ca sĩ hiện nay ký hợp đồng ‘bán đứt’ quyền liên quan cho các nhà sản xuất mà không hiểu rằng mình đang mất đi nguồn thu nhập thụ động khổng lồ từ phí bản quyền trên Youtube, Spotify hay TikTok. Hãy luôn giữ lại một phần quyền tài sản trong hợp đồng li-xăng.”
Thủ tục đăng ký quyền liên quan cho MV ca nhạc
Một MV ca nhạc là sự tổng hòa của nhiều loại quyền liên quan. Để bảo hộ tối ưu, chủ sở hữu (thường là nhà sản xuất) cần thực hiện các bước sau:
Thành phần hồ sơ theo quy định mới nhất
- Tờ khai đăng ký: Theo mẫu của Cục Bản quyền tác giả.
- 02 Bản sao MV (USB hoặc link lưu trữ): Ghi rõ thông tin tác giả, nghệ sĩ biểu diễn.
- Văn bản đồng ý của các bên: Giấy tờ chứng minh sự đồng ý của nhạc sĩ, ca sĩ, đạo diễn cho phép nhà sản xuất sử dụng đóng góp của họ vào MV.
- Hợp đồng thuê khoán/Giao nhiệm vụ: Nếu MV được thực hiện bởi đội ngũ nhân viên công ty.
Trình tự thực hiện
- Nộp hồ sơ: Tại Cục Bản quyền tác giả hoặc nộp trực tuyến qua Cổng dịch vụ công quốc gia.
- Thẩm định và cấp giấy: Trong vòng 15 ngày làm việc kể từ ngày nhận hồ sơ hợp lệ, cơ quan chức năng sẽ cấp Giấy chứng nhận đăng ký quyền liên quan.
Thời hạn bảo hộ và Biện pháp chế tài
- Thời hạn bảo hộ (Điều 34 Luật SHTT):
- Quyền của nhà sản xuất bản ghi: 50 năm tính từ năm tiếp theo năm công bố.
- Quyền của nghệ sĩ biểu diễn: 50 năm tính từ năm tiếp theo năm cuộc biểu diễn được định hình.
- Xử lý xâm phạm: Mọi hành vi đăng tải lậu, sử dụng MV mà không xin phép đều bị xử lý theo Nghị định 296/2025/NĐ-CP. Các biện pháp cưỡng chế thi hành bao gồm buộc gỡ bỏ nội dung trên môi trường mạng và bồi thường thiệt hại về kinh tế cho nghệ sĩ.
Luật sư Đặng Quý Tiên lưu ý: “Trong năm 2026, việc bảo vệ quyền liên quan trên không gian mạng sẽ được hỗ trợ bởi công nghệ AI để quét vi phạm. Tuy nhiên, Giấy chứng nhận đăng ký quyền liên quan vẫn là chứng cứ pháp lý cao nhất để yêu cầu các nền tảng như Facebook hay Youtube gỡ bỏ nội dung vi phạm.”
Giải đáp nhanh về quyền liên quan
Tôi cover lại một bài hát rồi đăng lên mạng thì có vi phạm quyền liên quan không?
Có. Bạn đang sử dụng tác phẩm âm nhạc (quyền tác giả) và nếu bạn sử dụng cả phần nhạc đệm (beat) của ca sĩ khác, bạn đang xâm phạm quyền liên quan của nhà sản xuất bản ghi đó.
Nếu ca sĩ đã nhận tiền cát-xê biểu diễn rồi thì có được đòi tiền bản quyền nữa không?
Cát-xê là tiền cho công sức biểu diễn trực tiếp. Tiền bản quyền (royalties) là quyền tài sản phát sinh khi bản ghi đó được tái sử dụng thương mại. Đây là hai khoản độc lập trừ khi có thỏa thuận khác trong hợp đồng.
Kết luận từ Dịch vụ pháp chế
Quyền liên quan là “hàng rào” bảo vệ quan trọng cho dòng tiền và danh tiếng của giới nghệ sĩ và nhà sản xuất. Việc nắm vững các quy định về quyền liên quan là gì và chủ động thực hiện thủ tục đăng ký quyền liên quan cho MV ca nhạc không chỉ là tuân thủ pháp luật mà còn là chiến lược kinh doanh âm nhạc bền vững.
Trong bối cảnh thực thi pháp luật sở hữu trí tuệ ngày càng chặt chẽ năm 2026, một bản hợp đồng minh bạch và một giấy chứng nhận quyền sở hữu đúng luật sẽ giúp nghệ sĩ yên tâm thăng hoa mà không lo ngại về việc bị “đánh cắp” chất xám. Đừng để sự thiếu hụt kiến thức pháp lý khiến những nỗ lực nghệ thuật của bạn bị khai thác miễn phí.
Nếu bạn muốn thực hiện nhanh, đúng luật và hạn chế tối đa rủi ro, hãy Đặt lịch tư vấn ngay dichvuphapche.vn để được hỗ trợ toàn diện từ chuẩn bị hồ sơ đến nhận giấy chứng nhận.
