Trong bối cảnh Việt Nam hướng tới mục tiêu “Net Zero”, pháp lý về môi trường đã trở thành điều kiện tiên quyết và khắt khe nhất đối với mọi dự án đầu tư. Việc không nắm rõ danh mục dự án phải làm ĐTM hoặc triển khai xây dựng khi chưa có phê duyệt có thể dẫn đến hậu quả bị đình chỉ dự án vĩnh viễn.
Dưới sự tham vấn của Luật sư Nguyễn Văn Hùng, bài viết này sẽ phân tích chi tiết thủ tục cấp giấy phép môi trường thành phần, giải đáp về chi phí lập báo cáo đánh giá tác động môi trường và cảnh báo mức phạt khi triển khai dự án chưa có ĐTM theo quy định mới nhất năm 2026.
Đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường là như thế nào?
Đánh giá tác động môi trường (ĐTM)
- Định nghĩa: Căn cứ Khoản 7 Điều 3 Luật Bảo vệ môi trường (BVMT) 2020, ĐTM là quá trình phân tích, dự báo tác động đến môi trường của dự án đầu tư cụ thể để đưa ra biện pháp bảo vệ môi trường khi triển khai dự án đó.
- Đặc điểm: Thực hiện ở giai đoạn chuẩn bị dự án (trước khi phê duyệt chủ trương đầu tư hoặc cấp IRC).
- Là căn cứ để cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định việc phê duyệt dự án.
Giấy phép môi trường (GPMT)
- Định nghĩa: Căn cứ Khoản 8 Điều 3 Luật BVMT 2020, là văn bản do cơ quan quản lý nhà nước cấp cho chủ dự án để cho phép xả chất thải ra môi trường, quản lý chất thải theo quy định.
- Đặc điểm: Tích hợp các loại giấy phép trước đây (xả nước thải, khí thải, xử lý chất thải nguy hại…).
- Có thời hạn cụ thể (thường từ 07 – 10 năm).
Danh mục dự án phải làm ĐTM
Không phải dự án nào cũng phải làm ĐTM. Căn cứ Điều 28 Luật BVMT 2020 và phụ lục của Nghị định 08/2022/NĐ-CP, các dự án được phân loại theo mức độ nguy cơ ô nhiễm:
- Nhóm I (Dự án có nguy cơ cao): Phải thực hiện ĐTM. Bao gồm: Các dự án sản xuất gang thép, hóa chất, lọc dầu quy mô lớn; dự án có sử dụng đất rừng, đất lúa quy mô lớn.
- Nhóm II (Dự án có nguy cơ): Phải thực hiện ĐTM (trừ các dự án quy mô nhỏ, công nghệ ít ô nhiễm).
- Nhóm III và IV: Thường chỉ cần làm Giấy phép môi trường hoặc Đăng ký môi trường.
Chi phí lập báo cáo đánh giá tác động môi trường
Chi phí lập báo cáo đánh giá tác động môi trường không có con số cố định mà phụ thuộc vào:
- Phí thẩm định của Nhà nước: Theo thông tư của Bộ Tài chính hoặc Nghị quyết của HĐND tỉnh (dao động từ vài triệu đến vài chục triệu đồng).
- Phí tư vấn kỹ thuật: Bao gồm chi phí thuê đơn vị quan trắc, đo đạc thông số nền, tham vấn cộng đồng và lập hồ sơ (dao động từ vài trăm triệu đến hàng tỷ đồng tùy quy mô và tính chất độc hại của dự án).
Thủ tục cấp giấy phép môi trường thành phần
Từ năm 2022, khái niệm “giấy phép môi trường thành phần” được dùng để chỉ các loại giấy phép xả thải, khí thải đơn lẻ. Hiện nay, chúng đã được tích hợp vào một Giấy phép môi trường duy nhất.
Quy trình cấp GPMT (Điều 43 Luật BVMT 2020):
- Nộp hồ sơ: Chủ dự án nộp đơn đề nghị và báo cáo đề xuất cấp GPMT.
- Kiểm tra thực địa: Cơ quan thẩm quyền (Bộ TN&MT hoặc UBND tỉnh) thành lập đoàn kiểm tra thực tế hệ thống xử lý chất thải.
- Công khai thông tin: Niêm yết báo cáo đề xuất lên cổng thông tin để lấy ý kiến.
- Cấp phép: Trong vòng 15 – 45 ngày làm việc nếu đạt tiêu chuẩn kỹ thuật.
Mức phạt khi triển khai dự án chưa có ĐTM (Cập nhật mới nhất)
Đây là rào cản pháp lý “sống còn”. Căn cứ Nghị định 45/2022/NĐ-CP và điều chỉnh tại Nghị định 96/2026/NĐ-CP:
- Phạt tiền: Từ 400.000.000 VNĐ đến 500.000.000 VNĐ đối với hành vi không có quyết định phê duyệt kết quả thẩm định báo cáo ĐTM.
- Hình phạt bổ sung: * Đình chỉ hoạt động triển khai dự án từ 06 đến 12 tháng.
- Buộc tháo dỡ công trình, phần công trình xây dựng trái quy định về bảo vệ môi trường.
- Buộc thực hiện các biện pháp khắc phục tình trạng ô nhiễm.
Lưu ý từ Luật sư Nguyễn Văn Hùng: “Nhiều nhà đầu tư cố tình ‘vượt rào’ xây dựng trước khi có ĐTM để kịp tiến độ. Tuy nhiên, theo quy định mới 2026, các cơ quan cấp phép xây dựng sẽ liên thông dữ liệu với Bộ Tài nguyên. Nếu chưa có mã số phê duyệt ĐTM trên hệ thống, giấy phép xây dựng sẽ không được kích hoạt.”
Checklist quan trọng cho nhà đầu tư về môi trường
| Nội dung | Căn cứ pháp lý | Lưu ý |
| Xác định nhóm dự án | Điều 28 Luật BVMT 2020 | Phải xác định ngay từ khâu tiền khả thi. |
| Tham vấn cộng đồng | Điều 33 Luật BVMT 2020 | Phải có biên bản họp dân cư khu vực dự án. |
| Vận hành thử nghiệm | Điều 46 Luật BVMT 2020 | Chỉ thực hiện sau khi có GPMT. |
| Quan trắc định kỳ | Nghị định 08/2022/NĐ-CP | Phải có hệ thống truyền dữ liệu tự động về Sở TN&MT. |
Kết luận
Quy trình thẩm định môi trường (ĐTM) và Giấy phép môi trường không chỉ là thủ tục hành chính mà là cam kết bền vững của doanh nghiệp. Nắm rõ danh mục dự án phải làm ĐTM và tuân thủ các quy định về thủ tục cấp giấy phép môi trường giúp nhà đầu tư tránh được những thiệt hại kinh tế khổng lồ từ mức phạt khi triển khai dự án chưa có ĐTM.
Mọi nhu cầu tư vấn ĐTM và giấy phép môi trường mà các nhà đầu tư thắc mắc có thể liên hệ ngay cho Dịch vụ pháp chế để được tư vấn một cách nhanh nhất.
